Thứ bảy 30 Tháng 5 2020

Vị đắng ca cao

Từ năm 2004 hai tỉnh Tiền Giang, Bến Tre triển khai dự án trồng 2.800ha cây ca cao trị giá hơn 1 triệu USD dưới chân vườn dừa với sự hỗ trợ của một tổ chức phi chính phủ. Sau ba năm, đến nay hàng trăm hecta đã cho thu hoạch nhưng chuyện tiêu thụ ca cao đang làm bà con nhà vườn đứng ngồi không yên.

Trung tuần tháng 3-2007 chúng tôi về Tiền Giang, Bến Tre giữa lúc cây ca cao đang trở thành “vấn đề thời sự” của nhà vườn. Ở ấp An Phú, xã An Khánh (Châu Thành, Bến Tre), ông Nguyễn Văn Nam - chủ 1.500 gốc ca cao đang cho trái xanh xanh, đỏ đỏ - hào hứng nói: “Cây này trồng hai năm có trái, nhiều gốc cho cả trăm trái/vụ, ngon hơn trồng cây chanh dưới chân vườn dừa”.

Bài ca số 1...

Ông Nam là một trong số hơn 5.000 nhà vườn ở hai huyện Châu Thành, Giồng Trôm của Bến Tre được dự án trồng cây ca cao đầu tư cây giống, kỹ thuật canh tác theo phương thức cho vay ứng trước, sau 30 tháng hoàn trả tiền vốn. Dẫn chúng tôi đi tham quan vườn cây, ông Nam cười khà khà, khoe: “Có bao nhiêu trái thương lái mua hết trơn, trái tươi giá 1.500-1.600 đồng/kg loại xấu, loại có trọng lượng hơn 0,5kg/trái, màu đẹp bán được 2.000 đồng/kg”.

Ông Phạm Văn Hùng, cán bộ dự án trồng cây ca cao thuộc Sở NN&PTNT Bến Tre, cho biết cây ca cao được triển khai trồng trên đất Bến Tre từ năm 2004 đến nay đã phát triển được 1.500ha và có hơn 300ha đang cho trái. Hiện tại nhà vườn có thể bán trái tươi cho thương lái hay các điểm thu mua ủ lên men hạt ca cao với giá 1.400-2.000 đồng/kg, hoặc bán hạt khô cho điểm thu mua của hai công ty Cargill và ED&FMAN với giá 24.000-26.000 đồng/kg. Theo ông Hùng, tỉnh Bến Tre xác định cây ca cao là cây xuất khẩu đứng hàng thứ hai sau cây dừa nên đã xây dựng qui hoạch trồng mới thêm 10.000ha, và hiện nay nhà vườn Bến Tre đang đua nhau phát triển cây ca cao nhưng tỉnh chưa nắm được cụ thể số diện tích trồng tự phát, chỉ biết đang có khoảng hơn 500ha đã cho trái.

Ở Tiền Giang, dự án trồng cây ca cao được Sở Khoa học - công nghệ triển khai từ năm 2005 trên diện tích 1.176ha ở 14 xã thuộc hai huyện Chợ Gạo, Gò Công Tây với 4.200 nhà vườn tham gia. Nhà vườn được cho mượn trước cây giống với giá 4.700-5.100 đồng/cây, được cung ứng phân bón, kỹ thuật canh tác trong 30 tháng và... được quyền bán sản phẩm trái, hạt ca cao khô tự do trên thị trường (?!). Theo ông Nguyễn Hoàng Hạnh, phó giám đốc Sở KH-CN Tiền Giang và là “chủ xị” của dự án trồng cây ca cao tỉnh này, đây là loại cây trồng mang lại lợi ích rất lớn cho nhà vườn bởi sau ba năm mỗi cây ca cao có thể cho 15kg trái (10kg trái tươi có thể thu được 1kg hạt khô); sau bốn năm 1ha ca cao có thể cho 1,8 tấn hạt khô (bán với giá bình quân 20.000 đồng/kg nhà vườn bỏ túi 36 triệu đồng, sau khi trừ chi phí còn lãi ròng đến 70%).

“Ca cao là một loại thực phẩm đang trong tình trạng cung không đủ cầu của thế giới vì các vùng chuyên trồng ca cao như Malaysia, Bờ Biển Ngà, Nam Mỹ... đang suy thoái nên chúng ta có bao nhiêu các công ty nước ngoài sẽ thu mua hết bấy nhiêu. Hiện nay ca cao Việt Nam là “số 1 thế giới” nên nhà vườn cứ mạnh dạn trồng ca cao, không phải lo vấn đề dội chợ, rớt giá” - ông Hạnh đoan chắc (?!) và thông tin: Bộ NN&PTNT đã qui hoạch đến năm 2020 Nam bộ và Tây nguyên phải trồng đựơc 100.000ha cây ca cao. Điều bất ngờ là khi tiếp xúc nhiều nhà vườn trồng cây ca cao và các điểm thu mua trái, hạt ủ lên men từ Tiền Giang qua Bến Tre, đến đâu chúng tôi cũng được nghe cùng một bài ca “ca cao Việt Nam là số 1 thế giới, có bao nhiêu nước ngoài thu mua hết bấy nhiêu” như ông Hạnh nói. Hỏi ra mới biết đó là thông tin từ những “tài liệu khoa học” mà ban quản lý dự án ca cao các tỉnh đã “tập huấn” liên tục cho nhà vườn.

... Và thất vọng

Mặc dù không khí lạc quan đang tràn ngập những vườn ca cao Tiền Giang, Bến Tre nhưng phía sau dự án trồng cây ca cao có nhiều điều rất “bí ẩn”. Theo tìm hiểu của chúng tôi, dự án trồng cây ca cao ở Tiền Giang, Bến Tre trị giá hơn 1 triệu USD, trong đó vốn do các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tài trợ là 900.000 USD (Tiền Giang 400.000 USD, Bến Tre 500.000 USD), vốn đối ứng của tỉnh là 15% (khoảng 130.000 USD ở hai tỉnh) nhưng phía tài trợ không đặt vấn đề bao tiêu sản phẩm, thu mua, chế biến trái, hạt ca cao. Hiện tại thị trường tiêu thụ hạt ca cao khô do hai công ty Cargill và ED&FMAN chi phối, hoàn toàn không dính dáng gì đến dự án trồng cây ca cao, với hai điểm thu mua ở Bến Tre.

Trong khi đó ở Tiền Giang, tháng 12-2006 một HTX ca cao được ban quản lý dự án thành lập tại xã Hòa Định, huyện Chợ Gạo nhưng đến nay HTX này chỉ làm nhiệm vụ chủ yếu là... cung ứng phân bón cho các chủ vườn ca cao. Hiện những chủ vườn ca cao đang có thu hoạch ở Tiền Giang vẫn phải chạy đôn chạy đáo tìm nhân viên của hai công ty Cargill, ED&FMAN bán hạt khô hoặc phải bán trái tươi cho thương lái.

Ông Nguyễn Xuân Ron, thành viên ban chủ nhiệm HTX ca cao Chợ Gạo, cho biết nhà vườn muốn bán được hạt khô cho Cargill và ED&FMAN cũng không đơn giản: hạt phải ủ lên men đạt từ 90% trở lên mới được mua với giá cao, hạt không ủ không mua, hạt không đạt độ ẩm, chất lượng sẽ bị đánh rớt giá. “Nhà vườn dù được tập huấn kỹ thuật ủ hạt lên men nhưng không phải ai cũng làm được nên phần lớn chấp nhận bán trái tươi bởi qui trình ủ lên men mất hơn 20 ngày, rất cực nhọc” - ông Ron nói. Theo bà Nguyễn Thị Kim Loan, trưởng trạm thu mua ca cao hạt của Công ty ED&FMAN tại xã An Khánh (Châu Thành, Bến Tre), hạt ca cao ủ không đạt chất lượng công ty vẫn có thể thu mua nhưng giá giảm 5.000 đồng/kg so với giá chuẩn.

Vì sao dự án cây ca cao đang ồ ạt phát triển nhưng việc thu mua sản phẩm, xây dựng nhà máy chế biến lại rất mập mờ? Bà Loan cho biết Công ty ED&FMAN không có chiến lược xây dựng nhà máy chế biến ca cao vì hiện nay vùng nguyên liệu quá nhỏ. Nhưng theo thông tin chúng tôi có được, gần đây một doanh nghiệp khá bề thế đến Khu công nghiệp Giao Long (Bến Tre) lập dự án đầu tư nhà máy chế biến ca cao và các sản phẩm làm từ ca cao lặng lẽ rút lui dù đã được cấp phép đầu tư. Còn vì sao doanh nghiệp này ngưng dự án thì... có trời mới hiểu! Trong khi đó ông Nguyễn Hoàng Hạnh cũng khẳng định các công ty nước ngoài chỉ thu mua hạt ca cao chứ không có kế hoạch xây dựng nhà máy chế biến trên vùng nguyên liệu.

Nếu đúng theo lý thuyết giá bán trên 20.000 đồng/kg hạt khô và lợi nhuận đến 70% như những người làm dự án đưa ra, thì ca cao đang là một cây “xóa đói giảm nghèo” rất có triển vọng. Nhưng liệu cây ca cao Tiền Giang, Bến Tre có lâm cảnh “dội chợ, rớt giá, đốn bỏ ào ạt” như những loại cây trồng trước đây một khi nhà vườn đua nhau chạy theo phong trào, còn các công ty hạn chế thu mua hoặc o ép chất lượng, giá cả (mà hiện nay Bến Tre đang có nguy cơ)? Ông Nguyễn Hoàng Hạnh hùng hồn tuyên bố: “Nếu nhà vườn không bán được ca cao thì có bao nhiêu trái, hạt khô ban quản lý dự án sẽ thu mua hết!”. Ông lý giải thêm: cây ca cao ngoài việc lấy hạt còn có thể bán trái tươi cho quán giải khát, nuôi heo, nuôi dê, cá, làm phân bón. Trong khi đó nhiều nhà vườn lại tính toán đơn giản hơn: nếu bán không được thì... đốn bỏ, trồng cây khác.

“Cùng lắm là tui lấy hạt ca cao khô xay thành bột bỏ mối cho quán nước” - ông Nguyễn Văn Nam nói. Nhiều người dân Tiền Giang, Bến Tre vẫn chưa quên cách đây không lâu, hồi thập niên 1980-1990 hai tỉnh này cũng từng phát động phong trào trồng ca cao để rồi nhà vườn phải ngậm ngùi đốn bỏ hàng trăm hecta khi cây đang cho trái. “Hồi đó gia đình tôi cũng đã đốn bỏ hơn 1ha cây ca cao đang cho trái ở Phú Đức, Châu Thành vì... không có người mua” - ông Phạm Thanh Hùng bùi ngùi thú nhận.

Cùng với ca cao, những dự án trồng bông vải, trồng mè, đay, khoai mì... tiêu tốn rất nhiều tiền của nhưng cuối cùng phá sản, nhà nông lao đao khóc dở mếu dở trong khi những người làm dự án cao chạy xa bay sau khi ôm gọn số tiền bán cây giống. Còn hiện nay, trong lúc những người làm dự án ca cao đang hát bài hát lạc quan thì ở thành phố Mỹ Tho trái ca cao được bày bán đầy đường (mà ít có người mua) để mọi người có dịp “thưởng thức mùi vị” của một loài cây ngoại lai trồng trên đất đồng bằng VN. 

HÙNG ANH

Tuổi Trẻ Cuối Tuần - 31/03/2007

Last modified on %AM, %16 %292 %2016 %06:%03

Chủ đề

Phản hồi